۷ افزودنی بتن جدید در دنیا تا سال ۲۰۲۷

بتنی که در کارخانه روان است، ممکن است پیش از رسیدن به کارگاه بخشی از کارایی خود را از دست بدهد. مخلوطی با مقاومت زودرس مناسب هم ممکن است بر اثر کاهش رطوبت داخلی، مستعد جمع‌شدگی و ترک شود. نسل‌های تازه افزودنی بتن برای حل چنین مسئله‌هایی توسعه می‌یابند: کنترل جریان، زمان دسترسی آب، محل تشکیل محصولات هیدراتاسیون و حتی فعالیت عامل ترمیم درون ترک.

در این مقاله، هفت مسیر مهم را بررسی می‌کنیم؛ از فوق‌روان‌کننده‌های مهندسی‌شده و بذرهای C–S–H تا نانوسلولز، خودترمیمی زیستی و معدنی‌سازی CO₂. برای هر فناوری، سه موضوع کنار هم قرار می‌گیرد: چگونه عمل می‌کند، چه شواهدی دارد و کجا ارزش بررسی پیدا می‌کند.

منظور از «جدید»، پیشرفت‌های اخیر در طراحی و کاربرد این خانواده‌هاست؛ بسیاری از آن‌ها سابقه طولانی‌تری دارند. منابع تا ۲ نوامبر ۲۰۲۶، برابر با ۱۱ آبان ۱۴۰۵، بررسی شده‌اند و سال ۲۰۲۷ افق بحث است.

هفت افزودنی نوین بتن؛ هرکدام برای حل چه مسئله‌ای؟

این فهرست، رتبه‌بندی مواد بر اساس درصد افزایش مقاومت نیست. حفظ روانی، کنترل خودخشک‌شدگی و محدودکردن عبور آب از ترک، هدف‌های متفاوتی‌اند. انتخاب مناسب به مسئله پروژه و کیفیت شواهد مرتبط با همان مسئله بستگی دارد.

دامنه بحث، مواد و سامانه‌های افزوده‌شونده هنگام اختلاط است. همه آن‌ها الزاماً در یک رده استاندارد افزودنی شیمیایی قرار نمی‌گیرند. جایگزینی حجیم سیمان با سرباره یا خاکستر بادی، پوشش سطحی و عمل‌آوری در اتاقک CO₂، موضوع‌های جداگانه‌اند. [۲]

۱. فوق‌روان‌کننده‌های مهندسی‌شده؛ کنترل محل و زمان حضور پلیمر

فوق‌روان‌کننده پلی‌کربوکسیلات اتر، با نام اختصاری PCE، خانواده‌ای شناخته‌شده است. زنجیره اصلی پلیمر روی سطوح مناسب جذب می‌شود و زنجیره‌های جانبی، نزدیک‌شدن و تجمع دوباره ذرات را دشوار می‌کنند. نتیجه می‌تواند افزایش روانی با مقدار آب یکسان یا کاهش آب لازم برای روانی معین باشد. چالش امروز، حفظ این عملکرد در چسباننده‌های کم‌کلینکر و ترکیب‌های متنوع‌تر است. [۱]

در سیمان کم‌کلینکر، «کجا جذب‌شدن» اهمیت دارد

در سیمان سنگ‌آهک–رس کلسینه‌شده یا LC3، افزایش مقدار یک PCE متعارف همیشه افت کارایی را حل نمی‌کند. مقدار کل جذب، محل جذب و پوشش مؤثر ذرات، یک مفهوم واحد نیستند. مطالعه میکروسکوپی سال ۲۰۲۴ با نشاندارسازی فلورسنت، توزیع متفاوت دو PCE را میان اجزای چسباننده نشان داد؛ تصویری از اینکه چرا شناخت سطح هدف، به اندازه مقدار مصرف اهمیت دارد. این روش محل حضور پلیمر را روشن می‌کرد، نه مقایسه مقدار مطلق جذب دو محصول را. [۳۰]

پژوهش‌های LC3 همچنین نشان می‌دهند سطح‌های تازه‌تشکیل‌شده در هیدراتاسیون اولیه می‌توانند حفظ پوشش پلیمری را دشوار کنند. بنابراین رفتار رس کلسینه‌شده را باید با ترکیب و واکنش‌پذیری خودش سنجید؛ برچسب «ضد رس» که برای یک آلودگی رسی سنگدانه مفید است، به‌تنهایی پاسخ مسئله LC3 نیست. ترکیب PCE با تعدیل‌کننده رس نیز در خمیر LC3 نتیجه مساعد داشته است، اما مقایسه محصولات با درصد جامد متفاوت، نسبت عمومی کاهش ماده فعال به دست نمی‌دهد. [۶] [۵]

از رهایش تدریجی تا پاسخ به محرک

راه دیگر، تنظیم زمان دسترسی پلیمر است. در یک مطالعه ۲۰۲۳، PCE در حامل هیدروکسید دولایه کلسیم–آلومینیم قرار گرفت تا تبادل آنیونی با سولفات، به رهایش تدریجی آن کمک کند. این جزء برای حفظ روانی ملات‌های حاوی رس کلسینه بررسی شد و برای روانی اولیه، به PCE دیگری نیاز داشت. نکته نوآورانه، طراحی یک بسته با دو وظیفه زمانی متفاوت است؛ نه صرفاً مصرف بیشتر روان‌کننده. [۴۳]

در مرز پژوهش، پلیمرهای پاسخگو به تحریک الکتریکی نیز بررسی می‌شوند. یک مطالعه روی کوپلیمر ردوکس، افزایش سریع‌تر ساختارگیری خمیر را در حضور پلیمر و تحریک الکتریکی نشان داد. این ماده، PCE پلی‌اتری متعارف نبود و شاخص اندازه‌گیری‌شده، پاسخ الاستیک خمیر در آزمون نوسانی بود؛ آزمایش هنوز به معنی اثبات مقاومت یا چاپ‌پذیری بتن صنعتی نیست. [۳۱]

کجا ارزش بررسی دارد؟ در بتن کم‌کلینکر با افت کارایی یا تقاضای زیاد روان‌کننده، نخست باید سازگاری پلیمر با چسباننده بررسی شود. برای انتخاب محصول، حفظ کارایی در طول حمل، هوا، گیرش و مقاومت در دمای واقعی تولید باید در کنار روانی اولیه سنجیده شوند.

۲. هسته‌زاهای C–S–H؛ فراهم‌کردن محل رشد محصولات هیدراتاسیون

ژل سیلیکات کلسیم هیدراته یا C–S–H از محصولات اصلی ایجادکننده پیوستگی و مقاومت در سیمان پرتلند است. ذرات مناسب C–S–H می‌توانند سطح‌هایی برای جوانه‌زنی محصولات هیدراتاسیون فراهم کنند و تشکیل ساختار مقاوم را جلو بیندازند. این سازوکار، فراتر از پرکردن ساده منافذ با یک پودر بسیار ریز است: محل تشکیل محصول نیز تغییر می‌کند. [۴۱]

نوآوری در بذر، پراکنش و شکل تحویل آن است

بذر باید به‌خوبی توزیع شود و سطح مؤثر آن در دسترس بماند. به همین دلیل، طراحی پراکننده پلیمری و بسته‌های چندجزئی، بخش مهمی از توسعه این خانواده است. در پژوهش ۲۰۲۶ روی LC3 حاوی رس کم‌عیار، ترکیب بذرزا و سیلیکات سدیم، مقاومت یک‌روزه خمیر را در شرایط معین به بازه ۱۵ تا ۲۵ مگاپاسکال رساند. این عدد مربوط به بسته ترکیبی در خمیر است؛ سهم بذرزا به‌تنهایی و عملکرد بتن آماده باید جدا بررسی شوند. [۸]

پیشرفت جالب دیگر، تولید بذر پودری به‌جای سوسپانسیون رقیق است. در مطالعه ۲۰۲۵، سوسپانسیون C–S–H/PCE با خشک‌کردن پاششی به پودر تبدیل شد؛ مسیری برای آسان‌ترکردن حمل و نگهداری. در آزمون ملات، دوز بالاتر با افت مقاومت همراه شد؛ نویسندگان آن را با آب‌انداختگی و اختلال در یکپارچگی نمونه مرتبط دانستند. آزمون مقایسه‌ای طولانی‌مدت نگهداری نیز محدود بود. بنابراین مزیت بالقوه شکل پودری، باید با حفظ قابلیت پراکنش و عملکرد پس از انبارداری همراه شود. [۴۴]

برای این خانواده، محصول تجاری و شواهد بتن نیز وجود دارد. مطالعه LC3 با انتشار برخط ۲۰۲۵ و شماره مجله ۲۰۲۶، آزمایش خمیر، ملات و بتن را گزارش می‌کند. تأییدیه‌هایی مانند DIBt و فهرست Caltrans نیز محصول و دامنه مصرف مشخص دارند؛ برای نمونه، یکی از تأییدیه‌های ۲۰۲۵ بتن پیش‌تنیده را از دامنه مصرف کنار گذاشته است. [۴۰] [۱۰] [۲۷]

کجا ارزش بررسی دارد؟ در پیش‌ساخته یا بتن کم‌کلینکری که مقاومت زودرس، سرعت تولید را محدود می‌کند. معیار مناسب، مقاومت لازم در زمان قالب‌برداری همراه با پنجره اجرا، روند دما و مقاومت دیررس است. صرف جابه‌جایی قله گرمای هیدراتاسیون، تمام این هدف‌ها را ثابت نمی‌کند.

۳. گرافن و اکسید گرافن؛ مسئله اصلی، پراکنش در محیط سیمان است

گرافن، اکسید گرافن GO و نانوپلاکت گرافنی GNP رفتار یکسانی ندارند. تعداد لایه‌ها، ابعاد ورقه و گروه‌های شیمیایی سطح، بر تماس ماده با آب، یون‌ها و محصولات سیمان اثر می‌گذارند. ظرفیت یک ورقه منفرد هم مستقیماً به خاصیت بتن حاوی مقدار کمی از آن تبدیل نمی‌شود.

پراکنه مناسب در آب ممکن است در سیمان تجمع کند

محیط قلیایی و یونی خمیر می‌تواند پایداری ورقه‌ها را تغییر دهد. در نتیجه، بخش مهمی از نوآوری به پراکنش سازگار با سیمان مربوط است. در یک مطالعه ۲۰۲۵، روش پیش‌پراکنش GO با PCE، خواص مکانیکی خمیر را بهبود داد، اما تنش تسلیم، یعنی تنش لازم برای آغاز جریان، نیز افزایش یافت. هر دو گروه مقایسه‌ای GO داشتند؛ نتیجه نشان‌دهنده اثر روش آماده‌سازی بود و هم‌زمان یک هزینه اجرایی را آشکار کرد: بهبود بعضی خواص می‌تواند با دشوارترشدن جریان همراه شود. [۱۱]

سازوکار افزایش مقاومت نیز باید برای هر سامانه مشخص شود. مطالعه کنترل‌شده روی آلیت، کلینکر و سیمان پرتلند نشان داد جهت اثر GO بر هیدراتاسیون، به ترکیب سامانه وابسته است. داده‌های آن پژوهش برای نسبت‌دادن افزایش مقاومت به تقویت مکانیکی مستقل از تغییر هیدراتاسیون کافی نبودند. بنابراین «پل‌زنی ورقه‌ها» یکی از توضیح‌های قابل‌آزمون است، نه علت قطعی هر نتیجه مثبت. [۳۲]

آزمون بتن، فاصله میان ایده و کاربرد را روشن می‌کند

در مطالعه ۲۰۲۴ روی بتن، با ۳۹۰ کیلوگرم چسباننده در مترمکعب، نسبت آب به چسباننده ۰٫۴۰ و GO معادل ۰٫۰۳ درصد چسباننده، نتیجه آزمون الکتریکی کلرید به نوع چسباننده وابسته بود. مزیت در سیمان پرتلند مرجع قابل‌توجه نبود و در ترکیب سرباره‌ای، بهبود محدود گزارش شد؛ هوا و افزودنی‌های کمکی نیز کاملاً یکسان نبودند. [۳۳]

در آزمون RCPT، بار الکتریکی عبوری اندازه‌گیری می‌شود. رسانایی محلول حفره‌ای و دما بر آن اثر دارند؛ کاهش بار عبوری را نباید هم‌ارز همان درصد کاهش نفوذ کلرید یا خوردگی گرفت. گزارش‌های اجرای آزمایشی بزرگ‌تر، از جمله گزارش UKRI در ۲۰۲۵، برای شناخت ساخت‌پذیری مهم‌اند، اما جای آزمون دوام متناسب با پروژه را نمی‌گیرند. [۳۸] [۱۲]

کجا ارزش بررسی دارد؟ جایی که خاصیت هدف مشخص است و پراکنه، با تجهیزات و مصالح واقعی تولید ارزیابی می‌شود. درصد جامد، ترتیب اختلاط، کارایی و یکنواختی تولید باید هم‌زمان با مقاومت یا شاخص انتقال سنجیده شوند.

۴. پلیمرهای فوق‌جاذب؛ ذخیره آب کافی نیست، زمان رهاسازی مهم است

در خمیر با آب محدود، پیشرفت واکنش‌ها می‌تواند رطوبت داخلی را حتی بدون تبخیر به بیرون کاهش دهد؛ این پدیده، خودخشک‌شدگی نام دارد. پلیمر فوق‌جاذب یا SAP بخشی از آب را در شبکه خود نگه می‌دارد تا آن را در اختیار خمیر قرار دهد. هدف عمل‌آوری داخلی، کاهش این کمبود رطوبت و پیامدهای تغییرشکل آن است.

یک مخزن آب با رفتار وابسته به محیط

جذب زیاد در آب خالص، معیار کافی برای انتخاب SAP نیست. یون‌های محلول سیمان، شیمی شبکه و اندازه ذره، هم ظرفیت جذب و هم زمان تخلیه را تغییر می‌دهند. رادیوگرافی پرتو ایکس در مطالعه ۲۰۲۵، جذب و واجذب زمان‌وابسته و حتی بازجذب در بعضی خمیرها را نشان داد. پس رفتار SAP را نمی‌توان فقط به «تورم هنگام اختلاط و تخلیه هنگام خشک‌شدن» خلاصه کرد. [۳۵]

توموگرافی نوترونی در یک پژوهش بنیادی‌تر نیز تمایز مهمی را روشن کرد: SAP ناموفق ممکن است بخش مهمی از آب را در ابتدا آزاد کند و برای مراحل بعد ذخیره کافی نداشته باشد. ارزش ماده، به هماهنگی ذخیره و رهاسازی با تحول رطوبت خمیر وابسته است. این مشاهده، دلیل علمیِ اهمیت زمان‌بندی آب‌رسانی را بهتر از یک عدد جذب بزرگ توضیح می‌دهد. [۴۵]

آب‌رسانی و تخلخل باید با هم سنجیده شوند

پس از خروج آب، فضای دانه متورم می‌تواند به حفره تبدیل شود. در گزارش ۲۰۲۵ آیووا، کاهش جمع‌شدگی زودهنگام با حدود هشت درصد مقاومت فشاری کمتر در ۲۸ و ۵۶ روز همراه بود. طرح مرجع نسبت آب به سیمان ۰٫۴۲ داشت و در طرح‌های SAP، آب اضافه معادل هفت درصد جرم سیمان و تنظیم کاهنده آب نیز وارد شد؛ بنابراین نتیجه به کل بسته طرح مربوط است، نه افت ذاتی و اجتناب‌ناپذیر همه SAPها. [۱۴]

پیشرفت اجرایی نیز دیده می‌شود: خلاصه رسمی گزارش Purdue/INDOT در ۲۰۲۵، مصرف SAP خشک با کیسه حل‌شونده و پیگیری یک‌ساله اجرا را گزارش می‌کند. این نوع شواهد، در کنار آزمایش جذب و تغییرشکل، برای انتقال فناوری به تولید اهمیت دارد. [۳۹]

کجا ارزش بررسی دارد؟ در مخلوط‌هایی که خودخشک‌شدگی و جمع‌شدگی خودزا مسئله اصلی است. آب جذب‌شده و قابل‌رهاسازی باید با شرایط واقعی خمیر سنجیده شود و اثر بر هوا، مقاومت و عمل‌آوری خارجی نیز در طرح بماند. توصیه‌های RILEM درباره SAP مرتبط‌اند؛ استاندارد ASTM C1761، به سنگدانه سبک عمل‌آوری داخلی اختصاص دارد. [۱۵]

۵. خودترمیمی زیستی؛ محافظت از عامل زیستی تا زمان بازشدن ترک

هدف این سامانه‌ها، نگهداری عامل زیستی و مواد موردنیاز آن در بتن است تا در شرایط مناسبِ ترک و رطوبت، رسوب معدنی ایجاد شود. رسوب می‌تواند مسیر عبور آب را محدود کند. مسئله اصلی، تنها انتخاب باکتری نیست؛ بقای اسپور، حفاظت هنگام اختلاط، دسترسی به مواد غذایی و محیط فعال‌شدن نیز تعیین‌کننده‌اند.

رابطه Ca²⁺ + CO₃²⁻ → CaCO₃(s) مرحله رسوب کربنات کلسیم را نشان می‌دهد، اما مسیر تولید یون‌ها را توضیح نمی‌دهد. همه عوامل زیستی هم اوره‌محور نیستند؛ برای نمونه، پژوهش ۲۰۲۳ روی سویه‌های غیراوره‌لیتیکِ محصور در آلژینات کلسیم انجام شد. نوع مسیر زیستی و شرایط تأمین مواد، باید برای همان محصول روشن باشد. [۲۸]

زنده‌ماندن عامل با ترمیم چندباره یک ترک فرق دارد

حامل و کپسول، میان دو نیاز تعادل برقرار می‌کنند: حفاظت کافی پیش از آسیب و دسترسی مناسب پس از ترک. این اجزا خودشان هم می‌توانند خواص ماتریس را تغییر دهند؛ در آزمایش ملات، بازیابی بخشی از رفتار خمشی پس از ترمیم، لزوماً افت اولیه ناشی از کپسول را کاملاً جبران نکرد. [۲۹]

پژوهشی در سال ۲۰۲۲ نشان داد عامل باکتریایی در ملات قدیمی، با تأمین بیرونی آب، کلسیم و مواد غذایی، هنوز می‌تواند به ترمیم ترک تازه کمک کند؛ بااین‌حال، بازشدن دوباره ترک قبلاً ترمیم‌شده، همان پاسخ را نداشت. زمان پیگیری دو مرحله نیز متفاوت بود. ماندگاری عامل در ماده و ظرفیت ترمیم تکرارشونده در یک مسیر، دو ویژگی جدا هستند و باید جدا آزموده شوند. [۴۶]

آب‌بندی بهتر، به‌تنهایی حفاظت فولاد را ثابت نمی‌کند

در مطالعه ۲۰۲۴، بتن مرجع با افزودنی باکتریایی و افزودنی بلوری، در ترک‌های هدف ۰٫۱ و ۰٫۳ میلی‌متر مقایسه شد. سامانه زیستی نفوذ کلرید را کاهش داد، اما خوردگی میلگرد در نمونه‌های ترک‌دار حذف نشد. آزمون کلرید و آزمون خوردگی، شرایط مواجهه جداگانه داشتند و بخشی از نمونه‌ها پیش از مواجهه، چرخه تر و خشک دیده بودند. نتیجه مهم، تفاوت میان بسته‌شدن دهانه ترک، کاهش عبور آب و حفاظت آرماتور است. [۳۶]

کجا ارزش بررسی دارد؟ در کاربردی که کاهش انتقال آب از ترک، هدف تعریف‌شده‌ای دارد و شرایط رطوبت و عرض ترک با دامنه عملکرد سامانه سازگار است. محصولات تجاری منتخب وجود دارند، اما افزودنی بتن جدید، ملات ترمیمی و ماده ترمیم سطحی سه کاربرد متفاوت‌اند. بازیابی ظرفیت باربری نیز به ارزیابی جداگانه نیاز دارد. [۱۷]

۶. نانوسلولز؛ نقش شیمی سطح در یک ماده زیستی مهندسی‌شده

نانوبلور سلولز CNC و نانوالیاف سلولز CNF از نظر شکل و رفتار یکسان نیستند. پالایش و اصلاح سطح، آن‌ها را از زیست‌توده اولیه، الیاف گیاهی خردشده یا اتر سلولزی متعارف ملات متمایز می‌کند. بیشتر شواهد منتخب این بخش مربوط به CNC است؛ نتیجه یک نوع را نمی‌توان به تمام نانوسلولزها تعمیم داد.

چرا «زیستی‌بودن» توضیح عملکرد نیست؟

شکل و سطح ماده می‌توانند حتی جهت اثر بر جریان را تغییر دهند. در یک مقایسه خمیر، نانوالیاف حاصل از فرایند مکانیکی با تشکیل شبکه، ویسکوزیته را افزایش دادند؛ نانوبلورهای کوتاه‌ترِ حاصل از هیدرولیز اسیدی، ویسکوزیته را کاهش دادند و زمان گیرش را به تأخیر انداختند. ویسکوزیته، مقاومت ماده در برابر ادامه جریان است و با تنش لازم برای آغاز جریان تفاوت دارد. این نتیجه مربوط به دو ماده مشخص است و نشان می‌دهد نام مشترک «نانوسلولز»، مشخصات فنی کافی نیست. [۴۷]

پرسش علمی، چگونگی اثر ذره بر جریان، آب، فصل مشترک و ساختار خمیر است. در پژوهش ۲۰۲۶ روی CNC تهیه‌شده از باگاس آگاو، نوع فرایند تولید و مقدار مصرف بر پاسخ ملات اثر داشتند. برای یک نوع مشخص، دوز خشک ۰٫۳۵ درصد جرم سیمان، پس از ۲۸ روز عمل‌آوری در آب آهک، مقاومت فشاری میانگین ۳۰٫۹ مگاپاسکال در برابر ۲۲٫۹ مگاپاسکال شاهد ایجاد کرد؛ حدود ۳۵ درصد افزایش در همان ملات. [۱۹]

این شاهد جذاب است، اما توضیح آن صرفاً «هیدراتاسیون بیشتر» نبود: درجه هیدراتاسیون کل، روند مقاومت را توضیح نمی‌داد و رفتار تازه نیز اندازه‌گیری نشده بود. بنابراین نسبت آب یکسان، به‌تنهایی نقش کارایی و تراکم را از تحلیل حذف نمی‌کند. مقدار مناسب برای خمش و فشار هم یکسان نبود؛ انتخاب دوز به خاصیت هدف وابسته است.

شاهد میدانی، تصویر متعادل‌تری می‌دهد

در اجرای آزمایشی یک پیاده‌رو در مطالعه ۲۰۲۴، بتن حاوی ۷۰ درصد سیمان پرتلند آهکی و ۳۰ درصد سرباره، با CNC خشک معادل ۰٫۱۰ درصد کل چسباننده ساخته شد. افزایش عمومی معنی‌دار مقاومت و مدول نسبت به شاهد مشابه دیده نشد. کاهش حدود ۹ درصدی جمع‌شدگی هفت‌ماهه، مربوط به منشورهای آزمایشگاهی بود؛ بسیاری از نمونه‌های ساخته‌شده در محل نیز پس از یک روز به عمل‌آوری آب آهک منتقل شدند. این مطالعه، شاهد ساخت‌پذیری است و هم‌زمان نشان می‌دهد نتیجه مساعد یک ملات، خودبه‌خود در طرح دیگر تکرار نمی‌شود. [۳۴]

کجا ارزش بررسی دارد؟ در توسعه فرمولاسیونی که نوع سلولز، شیمی سطح و روش پراکنش آن دقیقاً مشخص است. مقاومت، رفتار تازه و تغییرشکل باید کنار هم سنجیده شوند. برای ادعای مزیت محیط‌زیستی نیز مواد شیمیایی و انرژی پالایش و خشک‌کردن باید در ارزیابی چرخه عمر وارد شوند؛ منشأ گیاهی، پاسخ نهایی این ارزیابی نیست.

۷. CO₂ معدنی‌ساز؛ از تشکیل کربنات تا بهینه‌سازی طرح بتن

در این مسیر، CO₂ به‌صورت کنترل‌شده هنگام اختلاط بتن تازه افزوده می‌شود و بخشی از آن با اجزای کلسیم‌دار، کربنات تشکیل می‌دهد. موضوع با عمل‌آوری در اتاقک گاز، تولید سنگدانه کربناته یا کربناتاسیون ناخواسته سازه در بهره‌برداری متفاوت است.

رابطه Ca(OH)₂ + CO₂ → CaCO₃ + H₂O تصویری ساده از یکی از واکنش‌های ممکن است. در بتن تازه، حل‌شدن گاز، دسترسی کلسیم، رسوب کربنات و هیدراتاسیون با هم پیش می‌روند. بنابراین اندازه و محل محصولات، زمان تزریق و سازگاری با دیگر افزودنی‌ها، به اندازه جرم گاز اهمیت دارند. [۲۱] [۲۴]

هدف مفید، تأمین عملکرد با طرح بهینه است

افزایش مقاومت در طرح ثابت، تنها مسیر ارزش‌آفرینی نیست؛ ممکن است سامانه‌ای امکان تأمین مقاومت هدف با چسباننده کمتر را فراهم کند. مطالعه دانشگاهی ۲۰۲۴ در اقلیم خلیج فارس، چنین نتیجه‌ای را برای طرح‌های مشخص گزارش کرد: بتن‌های حاوی CO₂ با چسباننده کمتر، به مقاومت هدف ۴۰ مگاپاسکال رسیدند، هرچند مقاومت ۲۸روزه آن‌ها از شاهد بیشتر نبود. چون سیمان و افزودنی‌های کمکی هم‌زمان تغییر کرده بودند، این نتیجه به بسته تولید مربوط است، نه اثر مستقل گاز. [۴۲]

فناوری تجاری نیز وجود دارد. سازنده CarbonCure در دیتاشیت خود، محصول را در رده عملکرد مشخص ASTM C494 Type S معرفی می‌کند و گزارش میدانی منتشرشده توسط شرکت، داده چند بچ را ارائه می‌دهد. این اسناد برای شناخت محصول مفیدند؛ ادعای سازنده و اعتبارسنجی مستقل باید در تصمیم فنی وزن متناسب خود را داشته باشند. [۲۲] [۲۳]

کربن تثبیت‌شده با کاهش خالص انتشار برابر نیست

سه کمیت باید جدا محاسبه شوند: CO₂ تثبیت‌شده، انتشار اجتناب‌شده از کاهش احتمالی کلینکر و کاهش خالص انتشار چرخه عمر. تولید و آماده‌سازی گاز، حمل، انرژی و عملکرد محصول مرجع در این تراز اثر دارند. مطالعات چرخه عمر در مسیرهای مختلف معدنی‌سازی، شامل فرایندهایی فراتر از تزریق هنگام اختلاط، هم نبود مزیت در بعضی سناریوها و هم مزیت مشروط را نشان داده‌اند. مرز سیستم و محصول مرجع، برای فهم تفاوت نتایج ضروری‌اند. [۲۱] [۳۷]

کجا ارزش بررسی دارد؟ در کارخانه‌ای با دوزدهی و کنترل فرایند مناسب که بتواند عملکرد و مصرف چسباننده را با داده تولید مقایسه کند. مزیت اقلیمی باید بر مبنای بتن هم‌کارکرد و مرز روشن چرخه عمر سنجیده شود؛ جرم گاز تزریق‌شده به‌تنهایی این مزیت را تعیین نمی‌کند.

چگونه یک افزودنی جدید را علمی و منصفانه مقایسه کنیم؟

دو مقایسه، به دو پرسش متفاوت پاسخ می‌دهند. آزمون با آب و اجزای ثابت برای شناخت پاسخ افزودنی در شرایط کنترل‌شده مفید است. مقایسه در کارایی یکسان برای انتخاب بتن اجرایی اهمیت دارد؛ در این حالت، تغییر آب، هوا یا روان‌کننده باید بخشی از تحلیل باشد. یک طرح بهینه ممکن است برای تولید بهتر باشد، حتی اگر اثر تک‌تک اجزای آن جدا نشده باشد. [۳] [۲۶]

ابتدا مبنای دوز را یکسان کنید

برای یک مثال صرفاً محاسباتی، سه کیلوگرم محصول آبی با ۲۰ درصد جامد در طرح دارای ۳۰۰ کیلوگرم چسباننده، برابر یک درصد محصول و فقط ۰٫۲ درصد جامد است. اگر بخش باقی‌مانده فقط آب باشد، ۲٫۴ کیلوگرم آب حامل نیز وارد مخلوط می‌شود. ماده خشک هم الزاماً تماماً جزء مؤثر نیست؛ پایدارکننده و نمک می‌توانند در آن سهم داشته باشند. این تبدیل واحد، توصیه مصرف نیست.

شاهد و شاخص آزمون را متناسب با ادعا انتخاب کنید

• حفظ کارایی: روند جریان یا اسلامپ در بازه حمل و اجرا، همراه با هوا و گیرش اندازه‌گیری شود.
• مقاومت زودرس: سن واقعی قالب‌برداری، دمای بتن و عمل‌آوری مشخص باشند؛ مقاومت ۲۸روزه به‌تنهایی کافی نیست.
• عمل‌آوری داخلی: رطوبت یا تغییرشکل خودزا در کنار مقاومت سنجیده شود؛ کاهش جمع‌شدگی خشک‌شدن، همان ادعای کنترل خودخشک‌شدگی نیست.
• دوام و ترمیم: عبور آب، انتقال کلرید، خوردگی فولاد و بازیابی مکانیکی، پاسخ‌های متمایزند. تصویر ریزساختار متراکم، جای آزمون مستقیم ادعای هدف را نمی‌گیرد.
• کاهش کربن: تراز انتشار برای محصول مرجع با عملکرد، عمر و مرز ارزیابی قابل‌مقایسه تهیه شود.

برای تعمیم نتیجه به تولید، تکرار ساخت ضروری است: چند مکعب از یک بچ یا نوبت ساخت، چند بچ مستقل نیستند. همچنین دیده‌نشدن تفاوت آماری، اثبات هم‌ارزی نیست؛ باید دامنه اختلاف قابل‌قبول مهندسی و عدم‌قطعیت اندازه‌گیری روشن باشد.

نکته پژوهشی: «هم‌افزایی» چگونه باید بررسی شود؟

بهتربودن ترکیب دو ماده نسبت به شاهد، به‌تنهایی هم‌افزایی را ثابت نمی‌کند. برای بررسی اثر متقابل، دست‌کم شاهد، ماده A، ماده B و ترکیب A+B با طراحی سازگار، دوزهای معلوم و تکرار مستقل مقایسه می‌شوند. سپس اثر ترکیب نسبت به انتظار حاصل از اثرهای جداگانه، روی یک شاخص از پیش تعیین‌شده و با درنظرگرفتن عدم‌قطعیت بررسی می‌شود. حتی وجود اثر متقابل مثبت در مقاومت یک‌روزه، به معنی هم‌افزایی در حفظ روانی یا دوام نیست. این تمایز هنگام خواندن پژوهش بسته‌های چندجزئی اهمیت دارد.

استاندارد، پتنت و تأییدیه چه جایگاهی دارند؟

استاندارد ASTM C494/C494M-24 مشخصات عملکردی افزودنی‌های شیمیایی بتن، از جمله نوع S برای عملکرد مشخص، را پوشش می‌دهد. EN 934-2 نیز تعاریف و الزامات انطباق دارد. این اسناد مسیر ارزیابی‌اند؛ قرارگرفتن در یک رده، همه ادعاهای دوام یا کاهش کربن را تأیید نمی‌کند. گزارش‌های ACI درباره افزودنی‌ها و نانوفناوری نیز منابع راهنما هستند و پذیرش در پروژه باید با مقررات و مشخصات همان پروژه تطبیق داده شود. [۳] [۴] [۲] [۲۵]

پتنت برای شناخت جهت طراحی مفید است، اما انتشار درخواست، اعطای حق اختراع، تأیید مستقل عملکرد و مجوز مصرف، چهار موضوع جدا هستند. ارزش فنی فرمولاسیون با نتیجه آزمایش و حدود کاربردش سنجیده می‌شود.

اسناد اختراعی منتخب و مسیر نوآوری هرکدام

نمونه سند؛ تاریخ انتشار، تاریخ پیدایش کل خانواده نیست

سند و انتشار	جهت طراحی
CN121824005A؛ ۲۰۲۶ [۷]	PCE هیبرید آلی–معدنی برای LC3
WO2023247699A1؛ ۲۰۲۳ [۹]	بسته C–S–H پایدارشده با پراکننده و آمین‌های مشخص
GB2612323A؛ ۲۰۲۳ [۱۳]	پراکنه آبی شامل GO و GNP
US20260085007A1؛ ۲۰۲۶ [۱۶]	آماده‌سازی و استفاده از SAP بازیافتی
CN117136173B؛ ۲۰۲۶ [۱۸]	کپسول معدنی با ساختار گرادیانی برای حفاظت از اسپور
US20160075601A1؛ ۲۰۱۶ [۲۰]	CNC در سامانه سیمانی؛ شاهد سابقه فناوری
EP4565545A2؛ ۲۰۲۵ [۲۴]	همراه‌کردن CO₂ با دیگر افزودنی‌ها هنگام اختلاط

این جدول، بررسی جامع مالکیت اختراع یا آزادی بهره‌برداری صنعتی نیست. وضعیت حقوقی و ادعاهای معتبر باید در قلمرو مربوط جدا بررسی شوند.

افق ۲۰۲۷؛ کدام مسیر به مسئله پروژه نزدیک‌تر است؟

برای تولیدکننده‌ای که با افت کارایی یا کندی قالب‌برداری روبه‌روست، پلیمر سازگار و هسته‌زای C–S–H به مسئله تولید نزدیک‌ترند. SAP، زمان دسترسی آب را هدف می‌گیرد و عوامل زیستی، امکان ترمیم در شرایط معین ترک را دنبال می‌کنند. گرافن و نانوسلولز زمانی ارزش افزوده دارند که اثرشان با مصالح و روش اختلاط واقعی تکرار شود. در CO₂ نیز عملکرد موردنیاز و مزیت اقلیمی باید کنار هم اثبات شوند.

جهت مشترک این فناوری‌ها، کنترل دقیق‌تر رفتار ماده در زمان و محل موردنیاز است. برای انتخاب، به جای جست‌وجوی یک افزودنی برتر برای همه بتن‌ها، باید مسئله خط تولید یا سازه، معیار پذیرش و هزینه دستیابی به آن معیار روشن شود.

پرسش‌های متداول

آیا این هفت خانواده، همگی اختراع‌های سال ۲۰۲۷ هستند؟

خیر. عنوان به مسیرهای توسعه با افق ۲۰۲۷ اشاره دارد. بعضی خانواده‌ها دهه‌ها سابقه دارند و نوآوری اخیر در معماری مولکولی، پراکنش، حامل یا روش مصرف آن‌هاست.

چرا مقدار مصرف مشترکی برای هر خانواده ارائه نشده است؟

زیرا درصد محصول، جامد و جزء مؤثر یکسان نیست و پاسخ به چسباننده، آب، هوا و عمل‌آوری وابسته است. دوز هر محصول باید با مشخصات آن و آزمون طرح هدف تعیین شود.

آیا می‌توان چند افزودنی نوین را با هم مصرف کرد؟

امکان‌پذیر است، اما اثر ترکیب از اثر تک‌تک مواد قابل‌پیش‌بینی قطعی نیست. سازگاری، ترتیب افزودن و اثر بر کارایی، گیرش، هوا و خواص هدف باید در بسته کامل آزموده شوند.

یادداشت علمی و جزئیات مطالعات

روش انتخاب منابع و حدود این مرور

این نوشته، مرور نقادانه روایی است، نه مرور نظاممند تمام منابع یا فراتحلیل آماری. انتخاب هفت خانواده بر پیشرفت فنی مشخص در بازه ۲۰۲۳ تا تاریخ قطع، مسئله مهندسی متمایز و امکان تشخیص سامانه، شاهد و سطح شواهد استوار است. منابع قدیمی‌تر، برای توضیح سازوکار و سابقه فناوری به کار رفته‌اند. افزودنی‌های بلوری، نانوسیلیس و حامل‌های بازدارنده خوردگی نیز مهم‌اند؛ این فهرست، سرشماری همه فناوری‌های معتبر نیست.

متن کامل، نسخه پذیرفته‌شده نویسندگان، چکیده و معرفی رسمی استاندارد، سطح دسترسی یکسانی ندارند. این تفاوت در یادداشت منابع مشخص شده است. برای نمونه، نتیجه کمی از چکیده مطالعه Vallina و خلاصه گزارش Purdue نقل نشده است. داده‌های سازندگان برای معرفی محصول و شواهد تجاری استفاده شده‌اند؛ انتشار دانشگاهی نیز به‌خودی‌خود نبود مشارکت تأمین‌کننده را اثبات نمی‌کند.

شرایط منتخب آزمون‌ها؛ برای خواننده تخصصی

جزئیات مکمل؛ نتایج این ردیف‌ها قابل رتبه‌بندی مستقیم نیستند

مطالعه	شرایط مهم و مرز تفسیر
پلیمر پاسخگو، ۲۰۲۳ [۳۱]	کوپلیمر poly(MAA-co-TEMPO)؛ آزمون فعال خمیر با آب به سیمان ۰٫۳۵ و یک درصد پلیمر نسبت به سیمان. شاهد بدون پلیمر و حالت‌های با/بدون اختلاف پتانسیل یک ولت وجود داشت. شاخص، مدول ذخیره G′ بود؛ سازوکار جذب و تغییر آرایش پلیمر، تفسیر پیشنهادی است. ولتاژ به‌تنهایی مصرف انرژی را تعیین نمی‌کند.
C–S–H/سیلیکات، ۲۰۲۶ [۸]	خمیر LC3، مکعب ۲۰ میلی‌متری، عمل‌آوری دربسته ۲۰ درجه و آب به چسباننده ۰٫۳۵ تا ۰٫۴۵. محصول C–S–H، سوسپانسیون با حدود ۲۳ درصد C–S–H بود؛ آب حامل در طرح منظور شد. مقادیر ۳ و ۵ درصد محصول، دوز ذره خشک نیستند.
GO، ۲۰۲۵ [۱۱]	هر دو گروه مقایسه‌ای حاوی GO بودند؛ نوع نمونه خمیر بود. به علت ناسازگاری شرح سن آزمون و ابهام‌های مبنای برخی مقادیر، درصد افزایش مقاومت یا دوز عمومی از آن استخراج نشده است.
SAP آیووا، ۲۰۲۵ [۱۴]	آب اضافه و کاهنده آب همراه SAP تغییر کردند. جمع آب اولیه و آب اضافه، بدون سنجش جذب–واجذب، نسبت آب آزاد مؤثر را تعیین نمی‌کند.
زیستی/بلوری، ۲۰۲۴ [۳۶]	آزمون کلرید با غوطه‌وری و آزمون خوردگی با تماس محدود زیر نمونه با آب دریای مصنوعی و سطح بالایی باز انجام شد. تعداد نمونه محدود بود؛ نتیجه، رتبه‌بندی عمومی دو خانواده نیست.
CNC، ۲۰۲۶ [۱۹]	مقاومت فشاری ۲۸روزه نوع منتخب: ۳۰٫۹±۱٫۷ در برابر ۲۲٫۹±۱٫۷ مگاپاسکال؛ پنج مکعب برای هر غلظت. آب سوسپانسیون در طرح منظور شد. پنج نمونه، لزوماً پنج بچ مستقل نیست؛ ملاک این مرور نسخه منتشرشده است.
CO₂، گزارش سازنده [۲۳]	سه بچ شاهد و سه بچ CO₂؛ میانگین گروه CO₂ در ۲۸ روز حدود ۵٫۵ درصد بیشتر و در یک سال حدود ۳٫۵ درصد کمتر بود. نسبت آب و بعضی اجزا نیز تفاوت داشتند؛ این اختلاف‌ها به‌تنهایی اثبات برتری دائمی یا افت معنی‌دار دوام نیستند.

منابع و مطالعه بیشتر

1. Aïtcin & Flatt (eds.), Science and Technology of Concrete Admixtures, Woodhead/Elsevier, 2016. کتاب مرجع مبانی؛ صفحه ناشر و فهرست فصل‌ها.
2. ACI PRC-212.3-16 — Report on Chemical Admixtures for Concrete.
3. ASTM C494/C494M-24 — Standard Specification for Chemical Admixtures for Concrete. دامنه و توضیحات رسمی استاندارد.
4. BS EN 934-2:2009+A1:2012 — Concrete admixtures: Definitions, requirements, conformity, marking and labelling. معرفی و وضعیت رسمی سند.
5. Ribeiro et al. (2025), Impact of different superplasticizers on hydration, rheology, mechanical strength, and environmental evaluation of LC3 cements.
6. Moghul, Zunino & Flatt, Flow loss in superplasticized limestone calcined clay cement. انتشار برخط ۲۰۲۴؛ شماره مجله ۲۰۲۵.
7. CN121824005A — PCE-based organic–inorganic hybrid for LC3, published 10 April 2026. سند اختراعی؛ نه تأیید مستقل عملکرد.
8. Dai, Cheeseman & Wong (2026), Understanding the role of C-S-H seeding and sodium silicate solution on the properties of LC3 derived from low-grade clays.
9. WO2023247699A1, published 28 December 2023. متن ادعاهای ترکیب C–S–H، پراکننده و آمین.
10. DIBt, approval Z-3.25-2047, 23 April 2025. دامنه تأیید محصول مشخص؛ متن اصلی آلمانی.
11. Zhang et al. (2025), Polycarboxylate Superplasticizer-Modified Graphene Oxide: Dispersion and Performance Enhancement in Cement Paste.
12. UKRI / Innovate UK, Graphene-enhanced concrete, 19 June 2025. گزارش توسعه و اجرای آزمایشی، نه مقاله مقایسه‌ای دوام.
13. GB2612323A — Graphene Dispersion, published 3 May 2023.
14. Zhou, Taylor & Wang (2025), Superabsorbent Polymer in Concrete to Improve Durability. Iowa State University, TR-793. گزارش آزمایشگاهی مستقل.
15. RILEM TC 260-RSC: فهرست توصیه‌های آزمون SAP؛ در مقایسه با ASTM C1761/C1761M-23 برای سنگدانه سبک عمل‌آوری داخلی. دامنه اسناد؛ نه تأیید یک محصول SAP.
16. US20260085007A1 — Use of recycled superabsorbent polymers (SAPs) to create multifunctional concrete, published 26 March 2026.
17. اطلاعات رسمی سازنده Basilisk: خانواده محصولات و پروژه‌ها؛ شواهد تجاری و ادعاهای سازنده.
18. CN117136173B — Functional graded bacterial capsules for concrete self-healing, published 21 July 2026.
19. Gallardo-Sánchez et al. (2026), Cellulose Nanocrystals Obtained from Agave tequilana Weber Bagasse as Reinforcing Agents for CPC-30R Portland Cement Mortar.
20. US20160075601A1 — Cellulose nanocrystal additives and improved cementious systems, published 17 March 2016.
21. Ravikumar et al. (2021), Carbon dioxide utilization in concrete curing or mixing might not produce a net climate benefit. Nature Communications 12, 855.
22. CarbonCure Concrete Admixture — ASTM C494 Type S, datasheet, 18 June 2024. سند سازنده.
23. CarbonCure Ready Mix Technology — AASHTO Compliance Field Trials. گزارش میزبانی‌شده توسط سازنده؛ آزمایش‌های آغازشده در ۲۰۲۲.
24. EP4565545A2, published 11 June 2025. ادعاهای ترکیب CO₂ و افزودنی‌ها هنگام اختلاط.
25. ACI PRC-241-17 — Report on Application of Nanotechnology and Nanomaterials in Concrete. معرفی و پیش‌نمایش رسمی؛ از جمله ملاحظات سلامت و محیط‌زیست.
26. Ramachandran (ed.), Concrete Admixtures Handbook, 2nd ed., chapter 3: Admixture Interactions in Concrete. مرجع پایه درباره برهم‌کنش افزودنی و اجزای سیمان؛ نه شاهد تأیید فناوری‌های امروز.
27. Caltrans — Authorized Chemical Admixtures List, ASTM C494. فهرست محصولات و کاربرد در حوزه مربوط؛ مشاهده ۲ نوامبر ۲۰۲۶.
28. Ivaškė et al. (2023), Microorganisms 11(10), 2402. پژوهش کپسول‌های باکتریایی، بقای اسپور و شرایط ترمیم.
29. Fahimizadeh et al. (2020), Materials 13(17), 3711. پژوهش آزمایشگاهی ملات با کپسول آلژینات و ارزیابی ترمیم مکانیکی.
30. Kosenko, Wetzel & Middendorf (2024), Fluorescence microscopic investigation of PCE superplasticiser adsorption in calcined clay blended cement. Journal of Microscopy. شواهد مکانی جذب و محدودیت مقایسه مقدار مطلق.
31. Smart superplasticizers based on redox-responsive polymers for rheology control of cementitious materials (2023), Cement and Concrete Research 173, 107291. متن پذیرفته‌شده در مخزن رسمی دانشگاه گنت؛ آزمون خمیر و اثبات مفهوم.
32. Ghazizadeh, Duffour, Skipper & Bai (2018), Understanding the behaviour of graphene oxide in Portland cement paste. Cement and Concrete Research 111, 169–182. نسخه نویسندگان در UCL.
33. Duplessis, Brial & Ouellet-Plamondon (2024), Effect of Graphene Oxide on Chloride ION Penetration in Standard Canadian Mixes. RILEM Bookseries 48, 730–740. نسخه پذیرفته‌شده در مخزن ÉTS؛ مقاله مجموعه همایش، آزمون بتن و RCPT.
34. Haider, Roy, Paniagua, Nassiri & Mateos (2024), Field implementation of cellulose nanocrystals (CNC) in concrete pavement test track. نسخه نویسندگان در مخزن دانشگاه کالیفرنیا.
35. Jiang & Wan (2025), Ab- and Desorption Behavior of Superabsorbent Polymer in Cement Pastes. Journal of Advanced Concrete Technology 23, 310–325. مشاهده حرکت آب در خمیر و تفسیر رفتار وابسته به محیط یونی.
36. Cappellesso, Van Mullem, Gruyaert, Van Tittelboom & De Belie (2024), Self-healing concrete with a bacteria-based or crystalline admixture as healing agent to prevent chloride ingress and corrosion in a marine environment. Developments in the Built Environment 19, 100486. مقایسه بتن و دو چیدمان مواجهه.
37. Driver et al. (2024), Global decarbonization potential of CO₂ mineralization in concrete materials. PNAS. مدل چند مسیر و محصولات مرجع هم‌کارکرد؛ نه اندازه‌گیری تحقق جهانی کاهش انتشار.
38. Bentz (2007), A virtual rapid chloride permeability test. Cement and Concrete Composites 29, 723–731. نسخه رسمی NIST؛ مبانی رسانایی و محدودیت تفسیر RCPT.
39. Ajuonuma et al. (2025), Practical Implementation of Superabsorbent Polymers (SAP) for Internally Cured Concrete. FHWA/IN/JTRP-2025/19. رکورد و خلاصه فنی رسمی؛ استناد این مرور به خلاصه و بخش‌های در دسترس است، نه ممیزی تمام جدول‌های گزارش کامل.
40. Vallina et al., Low-grade kaolinitic clays as SCMs for low-carbon cements and strength improvement by C-S-H gel nucleation seeding. Cement and Concrete Research 199, 108036. برخط ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۵، شماره ژانویه ۲۰۲۶؛ فراداده و چکیده رسمی مخزن دانشگاه. نتایج کمی بتن در این مرور به علت محدودیت بازبینی روش، نقل نشده‌اند.
41. Thomas, Jennings & Chen (2009), Influence of Nucleation Seeding on the Hydration Mechanisms of Tricalcium Silicate and Cement. Journal of Physical Chemistry C 113, 4327–4334. پژوهش پایه سازوکار؛ نه شاهد تازگی فناوری در ۲۰۲۶.
42. Albu Shaqraa (2024), Measuring the performance of CO₂ injection into field-cured concrete in the Arabian Gulf climate: an experimental study. HBRC Journal 20, 465–482. داده بتن با طرح‌های هم‌زمان تغییریافته؛ محدودیت انتساب علّی در متن لحاظ شده است.
43. Chen, Li, Thienel & Plank (2023), PCE Superplasticizers for Calcined Clay Blended Cements — Challenges and Solutions. ce/papers. مقاله مجموعه همایش؛ آزمون ملات و نانوکامپوزیت PCE–LDH برای حفظ روانی.
44. Huang, Wang, Wei & Yu (2025), The Preparation of C-S-H Powder Seeds and Their Effect on the Early Hydration Performance of Cement Paste. Crystals 15(1), 73. بخش‌های روش، نتایج و محدودیت‌های متن اصلی ناشر؛ مقایسه دوام انبارداری محدود است.
45. Snoeck et al. (2021), Internal curing of cement pastes by means of superabsorbent polymers visualized by neutron tomography. Cement and Concrete Research 147, 106528. نسخه نویسندگان در مخزن رسمی گنت؛ روش و نتایج متن کامل درباره دو SAP مشخص.
46. Justo-Reinoso, Reeksting, Heath, Gebhard & Paine (2022), Evaluation of Cyclic Healing Potential of Bacteria-Based Self-Healing Cementitious Composites. Sustainability 14(11), 6845. متن کامل ناشر؛ تغذیه خارجی و تفاوت زمان پیگیری دو مرحله در تفسیر لحاظ شده است.
47. Nassiri et al. (2021), Comparison of unique effects of two contrasting types of cellulose nanomaterials on setting time, rheology, and compressive strength of cement paste. Cement and Concrete Composites 123, 104201. چکیده رسمی PNNL؛ فقط مقایسه کیفی دو ماده نقل شده است.