بتن ریزی در هوای سرد: راهنمای کامل محافظت از بتن در فصل سرما

بتن ریزی در هوای سرد یکی از چالش های پیش روی مهندسین مجری و پیمانکاران در پروژه‌ها می‌باشد. شرایط بتن ریزی در هوای سرد به شرایطی گفته می‌شود که در آن دمای هوا زیر 5 درجه‌ی سانتی‌گراد باشد. در این شرایط باید قبل از بتن ریزی نکاتی را در کارگاه رعایت کنیم و پیش بینی‌های لازم را جهت بتن ریزی در هوای سرد انجام دهیم.
در ادامه اقدامات لازم قبل و بعد از بتن ریزی در هوای سرد را بررسی خواهیم کرد. بتن ریزی در هوای بارانی نیز شرایط خاصی دارد که میتوانید مطالعه کنید.

اقدامات و الزامات قبل از بتن ریزی در هوای سرد

برای بتن ریزی در هوای سرد الزامات زیر حائز اهمیت است:
  1. چک کردن پیش بینی دمای هوا و وضعیت بارندگی روز قبل از بتن ریزی
  2. تامین تجهیزات مورد نیاز زیر در کارگاه:
    • دماسنج: جهت کنترل دما
    • پوشش‌های محافظتی: عایق‌های حرارتی سطحی
    • وسایل محفوظ کردن اطراف بتن: برای جلوگیری از باد سرد در زمستان
    • وسایل گرمایشی: بخاری گازی یا نفتی و هیتر برقی و …
    • افزودنی زودگیر بتن و ضد یخ بتن
  3. پاکسازی قالب‌ها و آرماتورها از برف و یخ و آب باران
  4. دمای هر فلزی که قرار است با بتن در تماس باشد، باید بالای صفر باشد، زیرا احتمال یخ زدن بتن در آن قسمت وجود خواهد داشت. می‌توان با استفاده از شعله نسبت به گرم کردن قطعات فلزی اقدام کرد.
  5. ریختن بتن روی بتن یا زمین یخ زده ممنوع می‌باشد. به عنوان مثال باید از ریختن بتن فونداسیون روی بتن مگر یخ زده اجتناب کرد.
  6. دمای بتن باید طبق جدول 7-7 آیین نامه‌ی آبا باشد. در این جدول دمای حداقل و حداکثر بتن در زمستان بلافاصله بعد از تولید و بعد از جای‌گیری در قالب، بیان شده است.

جدول 7-7 آیین نامه‌ی آبا – حداقل دمای بتن، درجه‌ی سلسیوس

حداقل اندازه مقطع عضو بتنی، متر شرایط
بیشتر از 1.8 بین 0.9 تا 1.8 بین 0.3 تا 0.9 کمتر از 0.3
5 7 10 13 حداقل دمای بتن در هنگام بتن ریزی و در دوره‌ی حفاظت
حداقل دمای بتن پس از مخلوط کردن
7 10  

13

16 برای دمای هوای بیش از صفر درجه
 

10

 

13

16 18 بین صفر تا -15 درجه
12 15 18 20 کمتر از -15 درجه

اقدامات و الزامات لازم بعد از بتن ریزی در هوای سرد

بعد از اینکه بتن ریزی در شرایط هوای سرد انجام شد، حتما باید نکاتی را رعایت کنیم تا بتن به مقاومت برسد و در هوای سرد دچار آسیب نشود در ادامه 5 اقدام مهم و همچنین روش‌های محافظت از بتن در فصل زمستان را باهم بررسی خواهیم کرد.

بتن ریزی در هوای سرد
بتن ریزی در هوای سرد

کاهش میزان آب بتن و ریختن بتن با اسلامپ پایین‌تر

آب روی سطح بتن که از ماله کشی روی بتن بوجود می‌آید (آب انداختگی سطحی)، به دلیل اینکه زمان بیشتری روی سطح و در هوای سرد می‌ماند، احتمال یخ زدگی آن آب وجود دارد.پس با کاهش میزان آب بتن از ابتدا می‌توان احتمال رو زدگی آب و یخ زدگی آب رو زده را کاهش داد. (نکته: اگر در فصل زمستان از مواد حباب هواساز در بتن استفاده می‌کنیم، بهتر است از ماله‌های منیزیمی استفاده کنیم. چرا؟)

آب ندادن به بتن در هوای سرد

عمل آوری بتن در زمستان با تابستان متفاوت است. در زمستان برعکس تابستان نباید به بتن آب داد، چرا که آب دادن به بتن ممکن است باعث کاهش مقاومت بتن نیز بشود.(به خاطر بالا رفتن درصد اشباع بتن از حد اشباع بحرانی و بالا رفتن احتمال یخ زدگی بتن)

محافظت از بتن در هوای سرد

در هوای سرد باید اقداماتی تحت عنوان محافظت از بتن انجام گیرد تا بتن به مقاومت مطلوب و بلوغ برسد. در ادامه 4 روش اصلی محافظت از بتن در سرما را بیان خواهیم کرد:

گرم کردن بتن

بهترین راهکار برای جلوگیری از یخ زدن بتن، گرم کردن بتن می‌باشد. برای گرم کردن بتن باید نکات زیر مورد توجه قرار گیرد.

  • استفاده از وسایل گرمایشی دودزا ممنوع: اگر از وسایل گرمایشی دودزا استفاده می‌کنیم باید دی اکسید کربن از طریق دود کش به بیرون یا فضای دیگری انتقال پیدا کند تا بتن کربناته نشود.
  • عدم استفاده از آتش مستقیم: از آتش مستقیم نباید با عضو بتنی در تماس باشد.
  • جلوگیری از خشک شدن سریع بتن: نباید گرم کردن بتن موجب خشک شدن سریع بتن شود چرا که باعث جمع شدگی و کاهش مقاومت ناشی از شوک حرارتی می‌گردد.

ایجاد پوشش عایق روی بتن 

بیشترین گرمای ناشی از هیدراتاسیون بتن در 3 روز اول تولید می‌شود. برای همین ممکن است نیازی به گرمای خارجی نباشد، اگر با پوششی گرمای خود بتن حفظ شود. برای ایجاد پوشش و پتوهای عایق روی بتن باید نکات زیر مورد توجه قرار گیرد.

  • استفاده از فوم پلی استایرن – یونولیت: از این فوم ها می‌توان به عنوان عایق روی بتن استفاده کرد و آن را روی بتن چسباند.
  • استفاده از فوم پلی اورتان: برای ایجاد پوشش عایق روی بتن می‌توان از فوم پلی اورتان به صورت پاششی استفاده کرد.
  • استفاده از پتوهای عایق: برای پوشاندن و عایق کردن بتن از سرما می‌توان از فوم پلی اتیلن و پلی پروپیلن به عنوان پتوی عایق استفاده کرد.
  • استفاده از موادی که بعد از جذب آب عایق خوبی نیستند ممنوع: موادی مانند پشم شیشه، پشم سنگ، الیاف سلولزی، پوشال و کاه برای عایق کردن بتن در سرما توصیه نمی‌گردد.

زودگیر کردن بتن

یکی از راه‌های مراقبت از بتن در فصل سرما، زودگیر کردن بتن است تا بتن فرصت یخ زدن را نداشته باشد و زودتر به مقاوت برسد و آب درون بتن صرف هیدراتاسیون شود. برای زودگیر کردن 5 روش وجود دارد:

  1. استفاده از افزودنی‌های زودگیر بتن و ضد یخ بتن
  2. کاهش مقدار آب به سیمان با استفاده از مصرف روان کننده‌ بتن (روان کننده‌های زودگیر قطعا گزینه‌ی مناسب‌تری هستند)
  3. افزایش مقدار سیمان (حدودا 50 کیلو نسبت به قبل)
  4. استفاده از سیمان نوع 3 و یا نوع 1، 425 و 525
  5. افزایش دمای بتن در دوره‌ی حفاظت (با حفظ رطوبت بتن)

ایجاد محفظه‌ای برای بتن

این کار موثرترین و گرانترین روش می‌باشد. بیشترین اثر این روش برای مقابله با باد سرد است. چرا که باد سرد زمستان یکی از عوامل مهم در کاهش دمای بتن و همچنین کاهش رطوبت بتن نیز می‌گردد.

مانیتور کردن و اندازه‌گیری دمای بتن در سطح قالب بندی نشده و گوشه ها

اندازه‌گیری دمای بتن در نقاط حساس باید 3 دوبار در طول شبانه روز اندازه‌گیری شود.

برداشتن محافظت به صورت تدریجی

محافظت‌های بتن در پایان دوره‌ی محافظت باید به صورت تدریجی و طی 24 ساعت برداشته شوند تا بتن دچار شوک حرارتی نشود.

یکی از دغدغه‌های اصلی در فصل زمستان این است که بعد از اینکه بتن ریزی انجام شد، تا چه زمانی باید از بتن مراقبت کنیم.

چه زمانی می‌توان محافظت از بتن در هوای سرد را برداشت؟

یک قانون کلی برای مدت زمان محافظت از بتن در شرایط هوای سرد وجود دارد.

  1. اگر بتن اشباع باشد: اگر بتن اشباع باشد باید مقاومت بتن تا ۲۵ مگاپاسکال برسد تا بتوان محافظت را از روی بتن برداشت. یعنی محافظت از بتن در برابر سرما باید تا زمانی ادامه پیدا کند که مقاومت بتن به ۲۵ مگاپاسکال رسیده باشد و بعد از آن می توان محافظت را از روی بتن برداشت چراکه دیگر در دغدغه‌ای برای کاهش مقاومت بتن وجود ندارد و بتن می تواند خود را در برابر سرما حفظ کند.
  2. اگر درجه اشباع بتن زیر درجه اشباع بحرانی (حدود ۸۰ درصد) باشد: اگر درجه اشباع بتن زیر ۸۰ درصد باشد محافظت از بتن در دمای سرد باید تا زمانی ادامه پیدا کند که مقاومت بتن ۵ مگاپاسکال رسیده باشد و بعد از کسب مقاومت بتن به اندازه ۵ مگاپاسکال دیگر دغدغه‌ای بابت کاهش مقاومت بتن و آسیب دیدن بتن در هوای سرد وجود نخواهد داشت.

 

نکته: چرا ۵ مگاپاسکال؟ زیرا وقتی بتن به مقاومت پنج مگاپاسکال می رسد بخشی از رطوبت صرف هیدراتاسیون میشود و این باعث می شود به درجه اشباع بتن زیر درجه اشباع بحرانی (۸۰ درصد) برسد پس از خطر یخ زدگی بتن کاهش پیدا میکند.

معمولا در پروژه‌ها چون بتن اشباع نیست و رطوبت خارجی به بتن اضافه نمی‌شود (نباید اضافه شود)، وقتی بتن به ۵ مگاپاسکال برسه به این معنی‌ است که درصد رطوبت بتن به زیر ۸۰ درصد رسیده است پس ما می توانیم محافظت را از روی بتن برداریم.

 

۴ راهی که می‌توان تشخیص داد بتن در سازه به ۵ مگاپاسکال رسیده است یا نه؟

  1.  از نظر تجربی معمولاً بتن در کارگاه بعد از گذشت ۴۸ ساعت به ۵ مگاپاسکال می رسد البته این را آیین نامه ها و استانداردهای معتبر دنیا نیز تایید می کنند.
  2. روش دوم تست آزمونه های کارگاهی است در این روش همزمان با بتن ریزی نمونه های مکعبی بتن پر شده و در همان شرایط محیطی در کنار بتن سازه نگهداری می شود مثلاً می‌توان بعد از گذشت ۴۸ ساعت آزمونه ها را مورد آزمایش قرار داد و اگر آزمونه‌ها به مقاومت ۵ مگا پاسکال رسیده بود می توان نتیجه گرفت که بتن سازه نیز به مقاومت ۵ مگا پاسکال رسیده است و می‌توان محافظت را از روی بتن برداشت.
  3. سومین روش برای تخمین مقاومت بتن در سازه استفاده از روشهای غیر مخرب می باشد. آزمایش چکش برجهندگی یا همان چکش اشمیت و آزمایش فراصوت یا التراسونیک آزمایش رایج در این زمینه می باشند.
  4. چهارمین روش، روش پژوهشی-آماری می باشد که باید رابطه ای بین نمونه استوانه ای در کارگاه و در شرایط استاندارد به دست آورد. این کار نیازمند کار پژوهشی قبلی بوده تا رابطه مناسبی برای پروژه مد نظر به دست آید و قابل استفاده باشد.

 

استفاده از روش های فوق برای تشخیص این است که بتن به مقاومت ۵ مگا پاسکال رسیده است یا خیر، تا بعد از آن بتوان محافظت در برابر سرما را از روی بتن برداشت.

نکته: برداشتن محافظت از روی بتن باید به تدریج و طی ۲۴ ساعت انجام گیرد تا موجب وارد شدن شوک حرارتی به بتن نگردد

 

زمان محافظت از بتن در برابر سرما از نظر استاندارد ACI

جدول زیر در استاندارد ACI 306R-16 زمان محافظت از بتن را طبق شرایط بارگذاری و ذوب و یخبندان از ۱ تا ۶ روز پیشنهاد می‌دهد.

زمان محافظت از بتن در شرایط هوای سرد طبق استاندارد ACI
زمان محافظت از بتن در شرایط هوای سرد طبق استاندارد ACI

نکته: عدد ۵ مگا پاسکال که در بالا ذکر شد در استاندارد آمریکا (ACI) ۳.۵ مگاپاسکال می باشد اما در آیین نامه آبا این عدد ۵ مگا پاسکال ذکر شده است.

۴ عامل کاهش مقاومت بتن در زمستان

۱) یخ زدن آب

یخ زدن آب در بتن باعث می‌شود دو اتفاق در بتن رخ دهد تا کاهش مقاومت را در بتن شاهد باشیم:

  1.  آب کافی مورد نیاز برای هیدراتاسیون بتن را از بتن می‌گیرد و از هیدراتاسیون سیمان جلوگیری می کند که این باعث کاهش مقاومت در بتن می گردد.
  2. افزایش حجم آب زیر دمای ۴ درجه باعث انبساط پیشرونده ماتریس خمیر سیمان می گردد که این امر نیز باعث پوک شدن بتن از درون شده و کاهش مقاومت را نتیجه می دهد.

نکته: حشرات در زمستان دو کار می کنند که باعث می شود یخ نزنند:

  1. عامل یخ زدن در زمستان آب است حشرات در فصل سرما آب بدن خود را کاهش داده و به این وسیله خطر یخ زدگی خود را کاهش می دهند
  2. خداوند در در خون حشرات ضد یخ طبیعی قرار داده است ست که باعث می شود در فصل سرما یخ نزنند.

دو عامل بالا باعث می شود که حشرات بتوانند در زمستان جان سالم به در ببرند وگرنه حشرات با این ابعاد کوچک حتماً در زمستان یخ میزدند.

۲) کاهش دمای هوا و محیط

کاهش دمای هوا و محیط باعث میشود که رشد مقاومت بتن کم شود این کاهش مقاومت در سنین اولیه خود را بیشتر نشان می‌دهد اما در نهایت مقاومت ۲۸ روزه بتن مشابه در فصل زمستان کمتر از مقاومت ۲۸ روزه همان بتن در فصل تابستان می باشد

۳) تغییرات دمایی در المان بتنی

در هوای سرد سطح بیرونی بتن در معرض سرما قرار دارد و درون بتن در معرض گرمای ناشی از هیدراتاسیون قرار میگیرد این اختلاف دما بین سطح بیرونی و داخل بتن باعث کاهش مقاومت کلیه بتن در سازه می گردد.

۴) یخ زدن آب سطح بتن، بعد از پرداخت

وقتی پرداخت روی بتن انجام می شود بالازدگی آب به وجود می‌آید، آب روی سطح بتن در معرض یخ زدگی قرار دارد. با یخ زدن آب روی بتن مقاومت سایشی بتن به شدت کاهش پیدا میکند. این برای بتن های کف سازی خیلی مهم است و حتی در سایر بطن ها نیز ممکن است موجب پوسته پوسته شدن سطح بتن گردد.

تمام چهار عامل فوق علاوه بر کاهش مقاومت بتن در زمستان با عکس کاهش دوام بتن نیز در فصل سرما می گردد.

انواع بخاری برای گرم کردن بتن در زمستان و هوای سرد

1) بخاری گازی معمولی

استفاده از این نوع بخاری ها به شرطی می تواند در زمستان مناسب گرم کردن بتن در هوای سرد باشد که دی اکسید کربن و دود این نوع بخاری ها به وسیله دودکش به بیرون هدایت شود.

2) بخاری های سمندری

استفاده از این نوع بخاری به طور کل برای گرم کردن بتن مناسب نمی‌باشد زیرا گاز دی اکسید کربن را با فشار وارد محیط می کند.

3) بخاری نفتی معمولی

این نوع بخوری نیز مانند بخاری های گازی در صورتی که با استفاده از دودکش گاز دی اکسید کربن را به بیرون هدایت کند می تواند برای گرمایش بتن مناسب باشد.
نکته: بخاری یا هیتر هایی که گاز دی اکسید کربن تولید میکنند علاوه بر ضرر برای بتن ممکن است برای کارگران هم خطرناک باشند.

4) هیترهای غیر مستقیم

این نوع هیتر ها در فضاهای خیلی بزرگ کاربرد دارد یکی از انواع هیترهای غیر مستقیم هیدرونیک هیترز می باشد در این سیستم گرمایشی آب گرم را با استفاده از لوله روی سقف می‌چرخانند و روی آن را با عایق می پوشانند همچنین می‌توان در لوله آب گرم از ماده پروپیلن گلایکول یا همان ضد یخ ماشین نیز استفاده کرد تا خطر یخ زدگی آب درون لوله کاهش یابد.

5) لامپ های حرارتی یا بخاری های برقی

گرمایش سقف و ستون می‌توان با استفاده  از لامپ های حرارتی و پلاستیک روی سقف و ستون نیز انجام داد.

6) گرمایش داخلی بتن

در روشی جالب می توان بتن را از داخل نیز گرم کرد به عنوان مثال ما میتوانیم قبل از بتن ریزی داخل المان بتنی را لوله های آب گرم عبور دهیم و بعد از بتن ریزی آب گرم را از داخل بتن با استفاده از لوله هایی که از قبل در بتن جایگذاری شده است عبور دهیم تا بتن از داخل گرم شود در این روش همچنین می توان با استفاده از سیم پیچ عایق بندی شده بتن را از داخل گرم کرد برای این کار باید سیم پیچ را از قبل داخل قالب جایگذاری کرده و بعد از بتن ریزی با عبور ولتاژ کم گرمایش را از داخل به بتن اعمال نمود.

7) بخاری بخاری

در این روش می‌توان از دستگاه‌های بخور گرم برای گرم کردن بتن و همچنین تامین رطوبت و بتن استفاده نمود نکته‌ای که در این روش باید به آن توجه نمود این است که باید پوشش عایق روی بتن را به تدریج از روی آن برداشت تا بتن به آرامی از حالت اشباع خارج شده و خطر یخ زدگی بتن اشباع کاهش یابد.

دمای بتن در زمستان چقدر باید باشد؟

هرچه حداقل بعد قطع بتن بزرگتر باشد با سرعت کمتری گرمای خود را از دست میدهد و در نتیجه افزایش دمای بیشتری در بتن ناشی از گرمازایی آن رخ می دهد بنابراین در شرایط بتن ریزی در هوای سرد می توان برای مقاطع بزرگتر حداقل دمای کمتری را برای بتن ریزی در نظر گرفت.

حداقل دمای مخلوط بتن پس از تولید آن و عوامل مختلفی از جمله مدت هم معطلی و نوع وسیله حمل ارتباط دارد در این جدول فرض شده است که از کامیون مخلوط کن برای حمل بتن به مدت یک ساعت استفاده می گردد پرواضح است که اولویت با رعایت حداقل دمای بتن در هنگام بتن ریزی خواهد بود.

اگر دمای بتن به میزان قابل توجهی بیشتر از مقادیر ردیف اول جدول ۷-۷ شد لزوماً منجر به حفاظت طولانی‌تر در مقابل یخ زدگی نمی‌شود زیرا افت حرارت در اختلاف دمای بیشتر افزایش می‌یابد منظور از اختلاف دما تفاوت دمای هوا و بتن است.

حداقل دمای بتن ریزی در هوای سرد
حداقل دمای بتن ریزی در هوای سرد

همچنین با افزایش بیش از حد دمای مخلوط بتن نیاز به آب بیشتری در مخلوط وجود دارد و نرخ افت اسلام افزایش خواهد یافت علاوه بر این افت سریع رطوبت از سطوح دال ها ممکن است سبب ترک خوردگی ناشی از جمع شدگی خمیر سیمان شود.

توصیه می‌شود دمای بتن در هنگام تولید و ریختن نزدیک به حداقل دمای مجاز باشد تا بتوان از مزایای بهبود کیفیت بتن در دمای پایین بهره برد.

نکته: دمای مخلوط بتن در هنگام بتن ریزی نباید بیش از ۱۱ درجه سلسیوس از دما های ذکر شده در جدول ۷-۷ و دمای بتن پس از مخلوط کردن نباید بیش از ۸ درجه سلسیوس از دمای ذکر شده در جدول ۷-۷ بالاتر باشد.

در هر صورت بتن ریزی نباید در دمای کمتر از منفی ۱۵ درجه سلسیوس انجام شود مگر اینکه دستگاه نظارت با استفاده از قضاوت مهندسی در آن پروژه خاص آن را مجاز بداند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *